Pamięć i solidarność - Siedlce uczciły Dzieci Zamojszczyzny

Podczas uroczystości 1 lutego 2026 w Siedlcach mieszkańcy spotkali się, by przypomnieć bolesną historię i okazać wdzięczność tym, którzy nie pozostali obojętni. Przy pomnikach, mogiłach i tablicach zapalono znicze, a msza w miejscowym kościele nadała temu dniu sakralny wymiar. Wśród obecnych byli przedstawiciele samorządu, organizacji społecznych oraz delegacja z Zamościa. Ta zbiorowa pamięć znów złączyła różne pokolenia.

• W Siedlcach pamięć przechodziła trasą miejsc związanych z tragedią i pomocą
• Przy pomniku przypomniano dramat Zamojszczyzny i bohaterstwo mieszkańców

W Siedlcach pamięć przechodziła trasą miejsc związanych z tragedią i pomocą

Uroczystości rozpoczęły się przy siedzibie Stowarzyszenia przy ul. Dzieci Zamojszczyzny, potem uczestnicy przeszli do kościoła pw. św. Stanisława, gdzie odprawiono mszę za najmłodsze ofiary wysiedleń oraz za tych, którzy im pomagali. Po nabożeństwie delegacje udały się do miejsc pamięci, aby zapalić znicze i złożyć hołd.

Miejsca odwiedzone podczas obchodów:

• przy siedzibie Stowarzyszenia - ul. Dzieci Zamojszczyzny
• kościół pw. św. Stanisława
• mogiły Dzieci Zamojszczyzny przy ul. Janowskiej i ul. Cmentarnej
• tablica poświęcona burmistrzowi Stanisławowi Zdanowskiemu na budynku dworca PKP
• Pomnik Pamięci Dzieci Zamojszczyzny przy ul. Dzieci Zamojszczyzny — tam zakończono uroczystość

Obchody zgromadziły mieszkańców, samorządowców oraz organizacje społeczne, a także delegację z Zamościa — symboliczny gest łączący miejsca tragedii z ich ratunkiem.

Przy pomniku przypomniano dramat Zamojszczyzny i bohaterstwo mieszkańców

W latach 1942-1943 w wyniku niemieckich wysiedleń z Zamojszczyzny wywieziono ponad 100 tysięcy osób, w tym około 30 tysięcy dzieci. Transporty z początku 1943 roku były szczególnie tragiczne — przyjmuje się, że 31 stycznia 1943 r. do Siedlec dotarło około 550 skrajnie wycieńczonych dzieci. Wielu nie przeżyło drogi; inni zmarli po przybyciu z powodu chorób i wyczerpania.

Mieszkańcy miasta natychmiast odpowiedzieli na apel o pomoc — przynosili żywność, odzież i otwierali domy. Blisko 500 dzieci znalazło w Siedlcach opiekę w rodzinach zastępczych, zakładach opiekuńczych i miejscach przygotowanych przez władze miejskie. W akcję ratunkową włączyło się także podziemie niepodległościowe, kolejarze i duchowieństwo.

Dramatycznym zwieńczeniem tamtych wydarzeń był pogrzeb zmarłych dzieci, który odbył się 3 lutego 1943 roku. W pogrzebie, prowadzonym z kościoła pw. św. Stanisława na cmentarz przy ul. Cmentarnej, brało udział około 10 tysięcy osób. Symboliczne 23 białe trumny niosły na ramionach mieszkańcy, a na czele konduktu szedł burmistrz Stanisław Zdanowski. Za swoją postawę został później aresztowany, więziony na Pawiaku i wywieziony do Auschwitz-Birkenau; przeżył i po wojnie osiedlił się na Dolnym Śląsku. Zmarł w 1966 roku i został pochowany w Siedlcach na Cmentarzu Centralnym.

Szacuje się, że ogólne straty wśród dzieci w wyniku wysiedleń Zamojszczyzny sięgnęły około 10 tysięcy zmarłych lub zabitych. Te liczby i miejsca pamięci są tematem niedzielnych uroczystości — przypominają o tragedii, ale też o ludzkiej solidarności w obliczu zła.

Wspomnienia i miejsca pamięci w Siedlcach — pomniki, mogiły i tablice — pełnią funkcję edukacyjną i społecznego łączenia pokoleń. Dla tych, którzy uczestniczyli w obchodach, ważne było nie tylko upamiętnienie ofiar, lecz też przypomnienie, że to lokalne gesty pomocą uratowały część dzieci. W praktycznym wymiarze takie coroczne ceremonie przypominają o konieczności opieki nad pamięcią historyczną i o roli instytucji oraz organizacji pozarządowych we wspieraniu edukacji o trudnych kartach przeszłości.

na podstawie: Urząd Miasta Siedlce.